Dawno, dawno temu, chyba było to za czasów "późnego Gierka", marzeniem każdego motocyklisty było posiadanie Harleya z olbrzymią tylną oponą i wysoką kierownicą. Każdy kto tylko miał smykałkę i odrobinę samozaparcia miesiącami dłubał w garażu, spawał, klepał, przycinał aż wreszcie wyjeżdżał z garażu pięknym Harleyem. Tylna opona od Syrenki, kierownica w pocie czoła wyginana z hydraulicznej rury i przyczepione po bokach dwa pomalowane dolnopłuki robiły wrażenie. Za takim motocyklem oglądali się wszyscy i nie miało to znaczenia, czy było to w Warszawie, czy maleńkiej wiosce pod samą granicą.

Ilość Harley Davidsonów była jednak w Polsce ograniczona, gdyż sowiecka armia która do nas nimi przyjechała jadąc do Berlina, w drodze powrotnej "ciągnęła za ciężarówkami grabie" i zabierała wszystko co tylko na "gruzawika" się zmieściło... Kilkaset Harlei jednak ocalało i miłośnicy tej marki potrafili "wydłubać" je z każdej szopy zaczynając od komórek wielkich miast, kończywszy na góralskich zagrodach w Bieszczadach.

Chętnych na taki motocykl było jednak dużo więcej i tu rozpoczyna się nasza historia. To, że w tamtych czasach widywano "Harleje" zrobione z Junaka, nawet z działającymi widlastymi silnikami, nikogo specjalnie nie szokowało, ale po naszych dziurawych szosach pomykały także "Harleje" wykonane z poprzerabianych Sokołów 1000... Szczytem elegancji w takim pojeździe było zeszlifowanie wszystkich polskich napisów z aluminiowych odlewów, gdyż litery CWS do prawdziwego Harleja nie pasowały. Zdolniejsi potrafili nawet tak pociąć oryginalną ramę, by udało się w nią włożyć teleskopy od Junaka. Na szczęście te barbarzyńskie czasy minęły bezpowrotnie (mam taką nadzieję) i mamy modę na kolekcjonowanie pojazdów oryginalnych, a w szczególności polskej konstrukcji.

Przez ostatnie kilkanaście lat jedynym polskim przedwojennym motocyklem był tylko i wyłącznie Sokół 1000. "Znawcy" czasami tolerowali jego ubogiego krewnego Sokoła 600, ale tylko wtedy, kiedy był to egzemplarz w 100. procentach oryginalny. Inne motocykle w świadomości tych pasjonatów w ogóle nie istniały. Ta wieloletnia amnezja jednak zaczęła mijać i raptem okazało się, że pod koniec lat 30. produkowano u nas jeszcze kilka innych, mniejszych motocykli. Moda na polskie setki (i nie tylko) jest bardzo budująca i raduje każdego historyka, gdyby nie pewne zgrzyty...

Dwa podobne motocykle z Huty Ludwików - SHL 98 z silniczkiem Villiersa i "starszy brat" SHL M04. Dzieli je wojna, inne silniki i kilka mało widocznych detali. Który motocykl jest cenniejszy? Oczywiście ten przedwojenny. Co więc robi właściciel M zeroczwórki? Kupuje silniczek od przedwojennej setki, "zakopuje się" na miesiąc w garażu i, używając piłki do metalu oraz podręcznej spawarki, przerabia ramę, by wpasować w nią maleńkiego Villiersa. Po odpowiedniej kosmetyce oczom zdumionych kolekcjonerów ukazuje się kolejny przedwojenny motocykl. W podobny sposób stare Iże 49 przekształcają się w "oryginalne" DKW 350, a enerdowskie EMW stroją się w piórka z firmy BMW... Wiedząc, że Podkowa była licencjonowanym Bakerem, można przecież przemalować Bakera, pochromować zbiornik i cieszyć się z posiadania unikalnego motocykla... A ile sowieckich bokserów "robi" dziś, dzięki odpowiedniemu "retuszowi", za oryginalne BMW R71?

Pominę tu sprawy oczywiste, że prawie każdy motocykl można zidentyfikować, gdyż zawsze pozostają jakieś ślady przeróbek. Tak przerobionym motocyklem można zaimponować kolegom z podwórka, ale każdy rzetelny rzeczoznawca, czy historyk motoryzacji odkryje prawdę bez trudu. Rzecz ma zupełnie inny wymiar w aspekcie historycznym. Takie zabiegi fałszują historię i utrudniają ustalenie faktów z dziejów naszej motoryzacji. Niektórzy właściciele przerobionych motocykli usiłują wmawiać wszystkim, że drobne różnice w ich motocyklu, w stosunku do innych maszyn tej marki, wynikają stąd, że jest to prototyp, seria próbna, nieznany model albo coś innego w tym stylu. No cóż, wojna zniszczyła archiwa, dokumentacje, rysunki konstrukcyjne i czasami trudno jest jednoznacznie ustalić czy dany pojazd mógł być prototypem czy nie. Przyjmując tezę, że jednak to jest prototyp, budujemy nową historię fabryki, ale co z tego wyniknie dla przyszłych pokoleń, jeśli wprowadzono nas w błąd?

Czy wolno nam manipulować historią dla ambicjonalnych, czy materialnych korzyści? Mając w zapasie większą ilość silniczków Villiersa i dobrze wyposażony warsztat ślusarski możemy doprowadzić do sytuacji, że za kilka lat polscy kolekcjonerzy będą dysponowali kilkoma tysiącami motocykli SHL 98 i tylko w państwowym muzeum będzie stała jedyna zachowana SHL M04 w przełomu lat 40. i 50. Historycy zaś będą się zastanawiali, jak to możliwe, że z blisko 2000 wyprodukowanych motocykli przedwojennych, do naszych czasów dotrwało 2500 oryginałów...

Czy to historyjka wyssana z palca? Nie, tak się dzieje na co dzień. Bywa, że nowszy motocykl musi zostać "dawcą organów" dla starszego i wykorzystujemy drobne detale, by uzupełnić pojazd cenniejszy, ale przerabianie całych motocykli jest wielką pomyłką. Być może za kilka lat ze świecą będziemy szukali "kultowych" WFM i starszych modeli SHL, a poprzerabiane zabytkowe motocykle, niegdyś ozdoby naszych garaży, będziemy ze wstydem ukrywali...

Katarzyna Kuligowska